لە نێوان ڕەنج و ڕێزدا: خوێندنەوەیەکی فەلسەفی و مێژوویی
بۆ کەر و ئەسپ
پێشەکی: پارادۆکسی هێز و سوود
لە مێژووی فیکری مرۆڤایەتیدا، پێوەرەکانی "جوانی"
و "ڕێز" هەمیشە لەژێر کاریگەریی "هێز"دا بوون، نەک "سوود".
وەک ئەوەی لە بیروڕای گشتیدا باوە: "خەڵک سوجدە بۆ هێز دەبەن، تەنانەت ئەگەر وێرانکەریش
بێت، و سوکایەتی بە لاوازی دەکەن، تەنانەت ئەگەر سەرچاوەی ژیانیشیان بێت." ئەمە
ئەو پارادۆکسە گەورەیەیە کە لە مامەڵەی مرۆڤ لەگەڵ "کەر" و "ئەسپ"دا
دەردەکەوێت.
١. کەر و ئەسپ: دیالێکتیکی
ڕەنج و جەنگ
لە ڕوانگەیەکی سۆسیۆلۆژییەوە، کەر هاوڕێی مێژوویی چینی
جوتیار، زەحمەتکێش و کۆڵبەر بووە. ئەو "تراکتۆر"ی سەردەمانی کۆن بوو کە بەبێ
گلەیی، قورسترین باری هەڵگرتووە و بە کەمترین بژێوی ڕازی بووە. کەر هێمای "ئابووریی
بەرهەمهێنەر"ە. لە بەرانبەردا، ئەسپ هێمای "دەسەڵاتی سەربازی" بووە.
ئەسپ "تانک"ی سەردەمانی زوو بووە؛ ئامرازی داگیرکاری، جەنگ و هێرشکردنە سەر
کێڵگەی جوتیاران بووە.
بەو حاڵەشەوە، مێژوو ناوی ئەسپ بە "نەجیب" و
"جوان" دەبات، تەنها لەبەر ئەوەی لە خزمەت چینە دەسەڵاتدارەکاندا بووە. بەڵام
ناوی کەر، سەرەڕای هەموو خزمەتەکانی، کراوەتە هاواتای "گەمژەیی" و
"سوکایەتی". لێرەدا وتەیەکی فریدریک نیتچەمان بیردەکەوێتەوە کە دەڵێت:
"مرۆڤەکان هەمیشە بەهای شتەکان بەپێی ئەو هێزە دادەنێن کە هەیانە، نەک بەپێی ئەو
ڕاستییەی کە تێیاندا بەرجەستەیە."
٢. کەر لە مێژووی سیاسی
و شۆڕشگێڕیی کورددا
لە جوگرافیای سەخت و شاخاویی کوردستاندا، کەر ڕۆڵێکی تاقانەی
هەبووە. ئەگەر ئەسپ لە دەشتاییەکاندا بۆ نمایشی جەنگاوەران بووبێت، ئەوا کەر لە هەوراز
و نشێوەکانی کوردستاندا، "پشتیوانی لۆجستی" شۆڕش بووە. باری چەک، نان، و
بریندارانی شۆڕش لەسەر پشتی ئەم ئاژەڵە گواستراونەتەوە.
بۆ ڕێزگرتن لەم خزمەتە بێدەنگە، لە باشووری کوردستان
"پارتی کەران" دامەزرا. ئەم حیزبە گەرچی ڕەهەندێکی تەنزئامێزی هەبوو، بەڵام
لە کرۆکدا پەیامێکی فەلسەفی قووڵی هەڵگرتبوو:
خۆنزمکردنەوە
(Humility): دژایەتیکردنی فیز و تەکەبوری سیاسی.
ژینگەپارێزی: کەر وەک ئاژەڵێکی دۆستی سروشت کە هیچ وێرانکارییەک
بۆ ژینگە دروست ناکات.
ئەم حیزبە دەیویست بڵێت: "با کەمێک وەک کەر بین؛
خزمەتکار و بەوەفا، نەک وەک سیاسییەکان کە وەک ئەسپی کێوی تەنها بیر لە تاودان و لێخوڕین
دەکەن."
٣. فەلسەفەی کێبەرکێ:
بۆچی کەرەکان پێشبڕکێ ناکەن؟
توێژینەوە زیندەوەرزانییەکان ئاماژە بە جیاوازییەکی ڕەفتاریی
سەیر دەکەن. ئەسپەکان لە کاتی کێبەرکێدا، چاویان لەسەر "ئامانج" و هێڵی کۆتاییە.
ئەگەر سوارەکەیان بکەوێت، ناچن بەسەریدا. بەڵام کەرەکان لە کێبەرکێدا فۆکەسیان لەسەر
"ڕکابەر"ەکەیانە. ئەوان هەوڵدەدەن ئەویتر پەک بخەن نەک خۆیان بگەنە ئامانج.
ئەمە وێنەیەکی ڕەخنەیی "کۆمەڵگەی سیاسی و بەڕێوەبەری"یە.
لە زانستی بەڕێوەبردنی مۆدێرندا، ئەم دیاردەیە بە "کۆنترۆڵکردنی نەرێنی"
دەناسرێت. کاتێک کەسانێک لە ڕووی تواناوە لاوازن، لەبری ئەوەی هەوڵی پێشکەوتنی خۆیان
بدەن، دەبنە لەمپەر (بەربەست) بۆ سەرکەوتنی ئەوانی تر.
٤. شۆپاندن لەگەڵ بارودۆخی
سیاسیی ئێران و کوردستان
ئەمڕۆ لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەتایبەت لە گۆڕەپانی سیاسیی
ئێران و هەرێمی کوردستان، دەتوانین ئەم "کەرفامییە" (وەک چەمکێکی ڕەخنەیی)
ببینین.
سیاسەتی تێکدەرانە: پارتە سیاسییەکان زۆرجار لەبری ئەوەی
بەرنامەیان بۆ گەیشتن بە "خێری گشتی" هەبێت، تەواوی وزەی خۆیان خەرج دەکەن
بۆ ئەوەی ڕکابەرەکەیان سەرنەکەوێت. تەنانەت ئەگەر سەرکەوتنی ڕکابەرەکە لە قازانجی نەتەوەشدا
بێت، ئەمان ڕێگری لێدەکەن.
دژایەتی بژاردەکان: لە سیستمە سیاسییە داخراوەکاندا، ئەو
کەسانەی وەک "ئەسپ" خاوەن تێڕوانین و ستراتیژن، لەلایەن "کەرە سیاسییەکانەوە"
گەمارۆ دەدرێن. چونکە لاوازەکان دەزانن توانای پێشبڕکێیان نییە، بۆیە تەنها ڕێگەی مانەوەیان
لەوەدایە کە هەمووان پەک بخەن.
وەک ماکیاڤێلی دەڵێت: "لە دنیای سیاسەتدا، زۆرجار
ئەوانەی خزمەت دەکەن دەکرێنە قوربانیی ئەوانەی کە تەنها نمایشی هێز دەکەن."
دەرەنجام
مێژووی کەر و ئەسپ، مێژووی ململانێی "ڕەنجی بێدەنگ"
و "دەسەڵاتی پڕدەنگ"ە. ئەگەر بمانەوێت کۆمەڵگەیەک دروست بکەین کە بەرەو ئامانج
بڕوات، دەبێت "ڕەوشتی کارکردن و سەبوری" لە کەر فێربین، بەڵام "نیگای
دوورمەودا و ئامانجخوازی" لە ئەسپ وەربگرین. مەترسیی گەورە ئەوەیە کە کۆمەڵگە
ببێتە مەیدانی کەرانێک کە تەنها خەمیان ئەوەیە یەکتری بگەزن و ڕێگە نەدەن کەس بگاتە
هێڵی کۆتایی.
کاتێک سیاسییەکان لەبری خزمەت، دەبنە لەمپەر، ئەوا نە
وەفای کەرەکەی شۆڕشیان تێدایە و نە نەجابەتی ئەسپە ڕەسەنەکان؛ ئەوان دەبنە نموونەی
ئەو "کەرفامییە" مێژووییەی کە تەنها وێرانکاری بەرهەم دەهێنێت.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر