ناونیشان: ستراتیژیەتی "ڕێنسانسی کوردی"؛ خوێندنەوەیەکی فەلسەفی بۆ
سێگۆشەی (بوون، زانست، و یەکێتی)
پێشەکی: گەڕانەوە بۆ جەوهەر
لە مێژووی فیکری کوردیدا، دوو ستوونی گەورە هەن کە ناسنامەی
مەعریفی ئێمە پێکدەهێنن: شێخ شەهابەدینی سهرەوەردی (پێشەنگی فەلسەفەی ئیشراق) و بەدیعوززەمان
سەعیدی نوورسی (تیۆریستی ڕێنسانسی ئیمانی و عەقڵانی). کاتێک نوورسی باس لە "پاراستنی
ئیسلام" دەکات، مەبەستی ئەو ئیسلامە نییە کە کراوەتە ئامرازێکی سیاسی یان کلتورێکی
"عەرەبیزەکراو" کە ناسنامەی نەتەوەکانی تر دەسڕێتەوە، بەڵکو مەبەستی لەو
**"ئیسلامە جەوهەرییە"**یە کە سهرەوەردی وەک "نور" (ڕووناکی) پێناسەی
دەکات؛ ئیسلامێک کە دادپەروەری، ئازادی و کەرامەتی مرۆیی ناوەرۆکەکەیەتی، نەک ئایدۆلۆژیای
دەسەڵاتخوازی.
یەکەم: سێ گەوهەرە ستراتیژییەکە (ئۆنتۆلۆژیای بوونی کورد)
١. ئیسلامی جەوهەری
(نەک سیاسی و عەرەبیزەکراو):
نوورسی جەخت لەسەر ئیسلامێک دەکات کە لەگەڵ "فەترەت"
و سروشتی مرۆڤدا دەگونجێت. ئەمە ئەو ئایینەیە کە دەبێتە پارێزەری ئەخلاق و ڕوحیەت،
نەک ئەو ئیسلامەی کە بۆ بەرژەوەندیی نەتەوە باڵادەستەکان و لەژێر ناوی "عروبە"دا
بەکاردێت بۆ بێدەنگکردنی کورد. پاراستنی ئەم گەوهەرە واتە گەڕانەوە بۆ "ئیسلامی
مەعنەوی" کە تێیدا هەموو نەتەوەکان یەکسانن.
٢. ئینسانییەت (کۆسمۆپۆلیتانیزمی
کوردی):
لێرەدا نوورسی پەیامێکی گەردوونی دەدات. کورد ناتوانێت
لە جیهان داببڕێت. پێویستە کورد لە ڕێگەی "خزمەتی عەقڵی" و "مرۆڤپەروەرییەوە"
خۆی بە جیهان بناسێنێت. ئەمە هەمان فەلسەفەی سهرەوەردییە کە دەڵێت مرۆڤی کامڵ ئەو کەسەیە
کە عەقڵ و ڕوحی یەکخستووە و بووەتە مایەی خێر بۆ هەمووان.
٣. نەتەوایەتی (ئەو
"من"ە مێژووییەی کورد):
نوورسی نەتەوایەتی وەک قەڵغانێک دەبینێت بۆ پاراستنی تایبەتمەندییە
کلتورییەکان. ئەمە ناسیۆنالیزمێکی ڕەگەزپەرست نییە، بەڵکو "ناسیۆنالیزمێکی وجوودی"یە.
بۆ ئەوەی کورد لە هەر چوار پارچە وەک قەوارە بمێنێتەوە، دەبێت ئەم تایبەتمەندییە بپارێزێت
تا لە ناو بۆتەی کلتورە سەپێنراوەکاندا نەتوێتەوە.
دووەم: تریۆلۆژیای دوژمنەکان (هۆکارەکانی پاشکۆیی)
نوورسی بە وردی دەست دەخاتە سەر ئەو سێ برینەی کە جەستەی
هەر چوار پارچەی کوردستانی لاواز کردووە:
هەژاری (Dependency): کە
مرۆڤ دەکاتە کۆیلە و ئیرادەی لێ دەسەنێتەوە.
نەزانی (Epistemic Crisis): گەورەترین
دوژمن نەبوونی مەعریفەیە. کاتێک گەلێک نەتوانێت مێژوو و مافی خۆی بخوێنێتەوە، بە ئاسانی
فریو دەدرێت.
دووبەرەکی (Fragmentation): ئەمە
ئەو دەردە کوشندەیەیە کە هێزی کوردی لە هەر چوار پارچەدا پەرتەوازە کردووە و ڕێگەی
داوە "ستەمی حکومەتەکان" بەردەوام بێت.
سێیەم: شمشێرە ئەڵماسەکان (نەخشەڕێگای ڕزگاری)
بۆ تێپەڕاندنی ئەم دۆخە، پێویستمان بە سێ ئامرازی فەلسەفی
و کردەیی هەیە:
دادپەروەری و زانستی مۆدێرن: تەنها بە زانست دەتوانین
ڕووبەڕووی جیهانی نوێ ببینەوە. زانست لای نوورسی "نور"ی عەقڵە.
یەکگرتنی نەتەوەیی: ئەمە تەنها دروشم نییە، بەڵکو پێویستییەکی
بایۆلۆژی و سیاسییە بۆ مانەوە.
خۆبژێوی و ئیرادەی سەربەخۆ: مرۆڤی کورد دەبێت لەو
"کولتوری چاوەڕوانییە" ڕزگاری بێت کە چاوەڕێی دەستی بێگانە دەکات. ئەمە فەلسەفەی
"خۆبوون" و پشتبەستنە بە هێزی ناوەکی.
دەرەنجام بۆ مرۆڤی کوردی سەدەی بیست و یەک:
پەیامەکەی بەدیعوززەمان، کە لەگەڵ ڕێبازی ڕووناکگەریی
سهرەوەردی یەکدەگرێتەوە، پێمان دەڵێت:
کوردستان پێویستی بە "ئیسلامێکی ڕوحی و عەقڵانی"
هەیە کە جیاواز بێت لە ئیسلامی سیاسی و کلتوری تەعریب. پێویستمان بە سیستمێکی پەروەردەیە
(خوێندن،) کە عەقڵ ئازاد بکات، و پێویستمان بە "گرێبەستێکی کۆمەڵایەتی" نوێ
هەیە (یەکگرتن) کە سنوورە دەستکردەکان تێپەڕێنێت.
ئەمەیە ئەو وەسێتنامەیەی کە دەتوانێت ببێتە بنەمایەک بۆ
داڕشتنەوەی شوناسی کورد لە هەر چوار پارچەدا؛ وەک نەتەوەیەک کە خاوەنی ئیمانێکی جەوهەری،
عەقڵێکی زانستی، و ئیرادەیەکی نەتەوەیی سەربەخۆیە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر