لەنێوان ئایدیاڵیزمی مرۆیی و ڕیالیزمی سیاسی: فەلسەفەی
بەرخۆدانی کورد و تراژیدیای "برایەتیی گەلان"
پێشەکی: ململانێ لەپێناو بووندا
مێژووی کورد، مێژووی تێکۆشانێکی بەردەوامە بۆ سەلماندنی
"بوون" لە ناوچەیەکدا کە تەنیا دان بە "هێز"دا دەنێت. ئەوەی لە
ڕۆژئاوای کوردستان ڕوو دەدات، تەنیا شکستێکی سەربازی یان سیاسی نییە، بەڵکو نیشانەی
قەیرانێکی ئەخلاقیی قووڵی سیستەمی نێودەوڵەتی و شکستی ئەو تیۆرییانەیە کە پێیان وابوو
مرۆڤایەتی دەتوانێت لەسەر بنەمای "برایەتیی گەلان" و "پێکەوەژیان"
سنوورە دەسکردەکان تێپەڕێنێت. کورد جارێکی دیکە لەبەردەم هەمان ئەو برینە مێژووییانەدا
ڕاوەستایەوە کە لە کۆماری کوردستان، شۆڕشی ئەیلوول و ڕیفراندۆمدا ئەزموونی کردبوون.
١. پارادۆکسی ڕۆژئاوا:
سیستەمێکی مرۆیی لە جیهانێکی بەربەریدا
ڕۆژئاوای کوردستان مۆدێلێکی پێشکەش کرد کە لە ڕۆژهەڵاتی
ناوەڕاستدا بێوێنە بوو؛ سیستەمێک نە ناسیۆنالیستی بوو و نە ئایینی، بەڵکو لەسەر بنەمای
فەلسەفەی "کۆنفیدرالیزمی دێمۆکراتیک" و پاراستنی مافی هەموو پێکهاتەکان
(کورد، عەرەب، سریانی، ئەرمەنی) بونیاد نرابوو. کوردان کچ و کوڕی خۆیان کردە قوربانی
بۆ ئەوەی ناوچەکە لە "بەربەریەتی داعش" بپارێزن، نەک تەنیا بۆ کورد، بەڵکو
بۆ هەموو مرۆڤایەتی. بەڵام فەلسەفەی سیاسی پێمان دەڵێت: "کاتێک ئەخلاق دەبێتە
بنەمای سیاسەت لە جیهانێکی بێئەخلاقدا، ئەنجامەکەی دەبێتە قوربانیبوون." ئەو
عەرەبانەی کە ساڵانێک لەژێر سایەی ئەو سیستەمەدا لە تیرۆر پارێزراون، لە یەکەم وێستگەی
گۆڕانی هاوسەنگیی هێزدا، خەنجەریان لە پشتی ئەو دەستە دا کە دەیپاراستن. ئەمە سەلمێنەری
ئەو ڕاستییەیە کە "ناسیۆنالیزمی سەردەستە" لە ناوچەکەدا، هیچ جۆرە فۆرمێکی
برایەتی قبووڵ ناکات مەگەر لەژێر هەژموونی خۆیدا بێت.
٢. وانەکانی مێژوو:
ئەندازیاریی برسی کردن و ناپاکی
مێژووی دەوڵەتە داگیرکەرەکان نیشانی داوە کە "بەرژەوەندیی
نەتەوەیی" ئەوان هیچ سنوورێکی ئەخلاقی ناناسێت. لە جەنگی جیهانیی دووەمدا، ستالین
بۆ پاراستنی ناوەندی دەسەڵات، ئۆکرانیای تووشی "هۆلۆدۆمۆر" (گرانیی دەستکرد)
کرد و ملیۆنان کەسی کوشت. دەوڵەتی عوسمانیش هەمان تاقیکردنەوەی لە عێراق و سووریا و
لوبنان کرد؛ لە کاتێکدا خەڵکی ناوچەکە لەبرسا دەمردن، یەک تورک لەبرسا نەمرد.
ئەم نمونانە پێمان دەڵێن کە دروشمی "ئێمە براین"
لە فەرهەنگی دەوڵەتە سەردەستەکاندا، تەنیا ئامرازێکی سڕکەرە بۆ کاتی لاوازییان. کاتێک
کورد باس لە "فیدراڵی" یان "برایەتی گەلان" دەکات، وەک ئەوە وایە
بە زمانی "ماف" قسە بۆ سیستەمێک بکات کە تەنیا زمانی "زەبروزەنگ"
تێدەگات. هیچ دەوڵەتێکی ئیسلامی یان عەرەبی (کە ٥٣ دەوڵەتن و پشتگیریی گرووپێکی وەک
تەحریری شام دەکەن) ئامادە نییە بچووکترین ستاتۆی کوردی قبووڵ بکات، چونکە بوونی کورد
وەک ناسنامەیەکی سەربەخۆ، بە هەڕەشە بۆ سەر "تەواوییەتی" نەتەوەیی و ئایینی
خۆیان دەبینن.
٣. ململانێی ئیرادە
و تەکنەلۆژیا: سنووری تواناکانی فەلسەفەی ئاپۆیسم
پەکەکە وەک ڕێکخراوترین بزووتنەوەی کوردی، توانی ئیرادەیەکی
پۆڵایین لە ڕۆژئاوا نیشان بدات. کچ و کوڕانی کورد بە کەڵکوەرگرتن لە فەلسەفەی ئاپۆیسم
گەیشتنە ئاستی "فیداییکردنی ڕەها" و مێژوویەکیان تۆمار کرد کە جیهان سەری
بۆ دانەواند. بەڵام لە ڕوانگەیەکی ئەکادیمییەوە، "ئیرادە" ناتوانێت بە تەنیا
بەرەنگاری "تەکنەلۆژیا و گەلەکۆمەی نێودەوڵەتی" ببێتەوە. کاتێک ناتۆ، چەکی
لێیزەری، فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و هەواڵگریی جیهانی دەبنە یەک بەرە لە دژی "کەلاشینکۆف"
و ئیرادەی مرۆیی، ئەنجامەکە لە ڕووی ماتماتیکییەوە دیارە. مخابن، هەندێک لە "فەیلەسوفانی
پشت کیبۆرد" لەبری تێگەیشتن لەم هاوکێشە ناهاوسەنگە، دەست دەکەن بە شکاندنی ورەی
گەل و ژەهرڕشتن. لە کاتی شەڕدا، ڕەخنەی "تێۆریک" ئەگەر بۆ بونیادنان نەبێت،
دەبێتە تەواوکەری فیشەکی دوژمن.
٤. گەڕانەوە بۆ
"فەلسەفەی زاگرۆسی": ڕێگەی ڕزگاری
ئەنجامی ئەم هەموو نسکۆ و خیانەتانە دەبێت کورد بگەیەنێتە
ئەو بڕوایەی کە نە "ئایینی هاوردە" و نە "ئایدیۆلۆژیای هاوردە"
(چ چەپ بێت یان لیبڕاڵ) ناتوانن ببنە فریادرەس. ئایینە ئایدیۆلۆژییەکان لە ناوچەکەدا
کراونەتە چەکێک بۆ سڕینەوەی کورد.
ڕێگەی ڕزگاری گەڕانەوەیە بۆ:
مرۆڤی زاگرۆسی: ئەو مرۆڤەی کە ناسنامەی خۆی لە خاک و سروشت
و مێژووی خۆیەوە وەردەگرێت.
جیهانبینیی یارسانی و ئێزیدی: وەک پارێزەری ڕەسەنایەتی
و فەلسەفەی ئاشتیخوازانەی کورد کە تێیدا مرۆڤ و خودا و سروشت لە یەک بازنەدا کۆدەبنەوە.
گوتاری یەکگرتووی نەتەوەیی: کورد پێویستی بەوەیە لەبری
"برایەتیی خەیاڵیی گەلان"، پێشتر "برایەتیی ڕاستەقینەی کوردی"
بونیاد بنێت.
ئەنجامگیری
ئەو ڕێککەوتنانەی ئەمڕۆ بەسەر کورددا دەسەپێنرێن، ڕەنگدانەوەی "بێدۆستیی کورد" نین، بەڵکو ڕەنگدانەوەی "بێدەوڵەتیی کورد"ن لە جیهانێکی بێیاسادا. دەبێت تێبگەین کە هیچ هێزێک نایەوێت کورد ببێتە خاوەن قەوارە، چونکە کورد تاکە هێزە کە دەتوانێت هاوسەنگیی کلاسیکی ناوچەکە (عەرەب، تورک، فارس) تێکبدات. بۆیە، بێدەنگیی شۆڕشگێڕانە لە کاتی تەنگانەدا و یەکخستنی گوتاری سیاسی لەسەر بنەمای "بەرژەوەندیی نەتەوەیی"، تاکە وەڵامە بۆ ئەو گەلەکۆمە نێودەوڵەتییەی کە دەیەوێت کورد بگەڕێنێتەوە بۆ "خاڵی سفر". ئێمە پێویستمان بە فەلسەفەیەک هەیە کە لە خاکەکەمانەوە ڕەگی داکوتا بێت، نەک لە تێۆرییەکانی ئەو وڵاتانەی کە نانمان دەبڕن و خوێنمان دەڕێژن.
ئەوەش نابێت لە یاد کەین کە ناوچەکە لە بەردەم گۆرانکاری گەورە دایە، بۆیە نابێت نائومیدی روومان تێبکات، ئێمە بە دەرس وەرگرتن لە نسکۆکانمان، جارێکی تر بەبروایەکی پتەوتر و بەهێزتر هەڵدەستینەوە و داهاتوو بۆ گەڵەکەمانە.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر